مجمع البيان با استناد به معاذ بن جبل روايت كرده ، استشهاد مىكنند ، كه گفت : از پيامبر ( ص ) پرسيدم : اين سرائرى كه خداوند به واسطهء آن بندگان را در آخرت مىآزمايد ، چيست ؟ فرمود : « سرائر شما همان اعمال شما يعنى ، نماز ، روزه ، زكات ، وضوء ، غسل جنابت و هر امر واجبى است ؛ چون اعمال شما همه سرائرى پنهانند . اگر كسى خواست مىتواند بگويد : نماز گزاردم و او نماز نگزارد و اگر خواست مىتواند ، بگويد : وضو ساختم ولى وضو نسازد . لذا سخن خداوند چنين آمده است : يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ . » وقتى فهميديم كه اختلافى بين طبيعت نفس و طبيعت عملى كه از آن صادر مىشود نيست ، مىفهميم كه اين حديث به اين معنا منجر مىشود كه معتقد است ، سرّ همان نفس است . در آيهء وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى « 1 » ، سرّ به معناى آنچه كه در نفس پنهان است ، مىباشد كه كسى بر آن آگاه نيست ؛ بعضى هم آن را به معناى روح و سريرة ( باطن ) گرفته‌اند و دليل آنها قوى است چون سرّ و سريره از نظر اشتقاق از يك اصلند و تشابه در اصل ، لازمه‌اش تشابه در ويژگى و معناست . آنچه از سرّ و روح پنهان است ، آن چيزى است كه به وسيلهء حواس و تمثيل و قياس به شناخت نمىتوان رسيد . پس معنا چنين است كه چيزى در آسمانها و زمين ، ظاهر و آشكار بر او پنهان نيست و به اندازهء ذرّه‌اى از علمش دور نيست . شيخ صدوق در معانى الاخبار از محمّد بن مسلم روايت كرده كه وى از امام صادق ( ع ) دربارهء اين آيه : يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى پرسيد و فرمودند : « سرّ آن است كه در نفست پنهان مىكنى ، و اخفى ؛ يعنى اين كه به خيالت خطور كرد ولى آن را فراموش كردى . » علّامه طباطبايى در شرح آيهء قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ « 2 » مىگويد : « سرّ در اين جا همان امور پنهان در آسمانها و زمين است ، براى آگاهى اين مطلب كه اين كتابى كه نازل كرده است ، دربردارندهء اسرارى است كه از عقل بشر پنهان است . » و « دروغ و افترا و از اساطير و افسانه‌ها نيست ؛ بلكه كتابى است كه از جانب خداوند نازل شده و دربردارندهء اسرارى پنهان است كه عقل شما به كنه آن نمىرسد و خرد شما به كنه آن احاطه

--> ( 1 ) - طه ( 20 ) آيهء 7 : و اگر سخن به آواز گويى ، او نهان و نهانتر را مىداند . ( 2 ) - فرقان ( 25 ) آيهء 6 : بگو : آن را كسى نازل ساخته است كه راز نهانها را در آسمانها و زمين مىداند .